Nadzór Wojewody nad samorządami na przykładzie konkretnej gminy!

0

Podstawowym organem administracji państwowej zobligowanym do sprawowania nadzoru nad stanowieniem prawa przez gminy jest wojewoda. Nadzór wojewody nad działalnością samorządów wykonywany jest na podstawie kryterium zgodności z prawem. Przepisy prawa precyzyjnie określają przesłanki ingerencji nadzorczej wojewody oraz możliwe do zastosowania środki nadzoru. Przeprowadzone w poprzednich latach kontrole NIK wykazały, że wojewodowie wielokrotnie nie kwestionowali legalności przekazywanych im aktów prawa miejscowego, pomimo że były one dotknięte wadami prawnymi. Problem jest poważny, gdyż wadliwy nadzór nad działalnością gmin może uniemożliwić sprawną realizację Krajowego Planu Odbudowy.

Krajowy Plan Odbudowy i samorządy gminne?

Krajowy Plan Odbudowy (KPO) to kompleksowy program reform i projektów strategicznych. Dotychczasowe programy unijne realizowane przez samorządy opierały się o inwestycje, a podstawę KPO stanowią reformy, których zakres uwarunkowany został przez zadania dla poszczególnych krajów. Większość zadań będzie realizowana przez samorządy, które od ponad trzydziestu lat funkcjonują w Polsce w sposób budzący coraz większe zaniepokojenie samych mieszkańców. Powodem patologicznych sytuacji jest min. brak faktycznego nadzoru ze strony wojewodów, co potwierdziły protokoły pokontrolne Najwyższej Izby Kontroli. Dotychczas samorządy gminne miały możliwość sprawnego pozyskania dofinansowania z Funduszy Europejskich środków na inwestycje. Czy potrafiły tę możliwość wykorzystać?

Nadzór wojewody nad samorządem w praktyce!

Warto przeanalizować sprawność działania samorządu i efektywność nadzoru na przykładzie jednej z gmin wiejskich w powiecie krakowskim.

Przykład: Gmina Mogilany

Podkrakowska Gmina Mogilany usytuowana jest w południowo-wschodniej części powiatu krakowskiego, wzdłuż drogi krajowej Nr 7, stanowiącej najważniejszy drogowy szlak komunikacyjny Kraków – Chyżne/Zakopane. Jej położenie w bezpośrednim sąsiedztwie gmin miejskich, takich jak: Kraków, Skawina, Myślenice, Świątniki Górne, czyni z niej swoistą, wiejską enklawę. Gmina ma zatem wszelkie warunki do dynamicznego rozwoju i licznych inwestycji.

W rzeczywistości gmina wydaje się nie korzystać z uprzywilejowanej lokalizacji (sąsiedztwo gmin miejskich) i ogranicza rozbudowę infrastruktury. Równocześnie dynamicznie narastające zadłużenie gminy oddala możliwość nadrobienia zapóźnień w tym zakresie. Gmina Mogilany boryka się z narastającymi problemami finansowymi, zanieczyszczeniem powietrza, brakiem dostępu do kanalizacji sieciowej, niewystarczającą infrastrukturą techniczną i społeczną. Powodem tych problemów są błędy w zarządzaniu. Pisaliśmy o tym tutaj. Lokalny portal internetowy poinformował o planach zmiany kategorii  drogi z powiatowej na niższą, czyli de facto na drogę gminną. Konsekwencje zmiany kategorii drogi, to przede wszystkim jej zawężenie i zmiana gospodarza nadzorującego i finansującego jej remonty i utrzymanie przejmie gmina Mogilany, która ma problem z już posiadanymi drogami. Infrastruktura drogowa i społeczna w gminie Mogilany jest zaniedbana i niedoinwestowana, a przy wyjeździe z gminy mieszkańcy niejednokrotnie stoją w korkach. Komunikacja publiczna jest niewystarczająca, gdyż przerwy miedzy niektórymi przejazdami autobusu sięgają nawet dwóch godzin. Gmina nie posiada ani jednego żłobka samorządowego, a w szkole podstawowej w Mogilanach dzieci uczą się na zmiany. W podkrakowskiej gminie w XXI wieku kilka sołectw nie ma nawet projektu budowy kanalizacji, a w całej gminie zaledwie część zamieszkałych budynków ma dostęp do kanalizacji. Powietrze w porze zimowej jest zanieczyszczone, gdyż wymiana pieców jest mało zaawansowana. Mieszkańcy i lokalny portal informują o powstawaniu nielegalnych składowisk odpadów. Inicjatywy mieszkańców umożliwiające zaoszczędzenie środków w budżecie gminy są ignorowane. Co takiego dzieje się w gminie Mogilany, że skala inwestycji jest niewielka i powoduje obniżanie się poziomu życia mieszkańców? Czy samorządy w tej gminie nie działają? Czy radni nie zauważają narastających problemów, rosnącego lawinowo zadłużenia przy ogromnych zapóźnieniach w budowie infrastruktury?

Nadzór wojewody nieskuteczny od 2018 roku?

Kiedy radni Gminy Mogilany zwrócili się do Wojewody Małopolskiego z wnioskiem o wprowadzenie komisarza przedstawili szereg konkretnych zarzutów pod adresem urzędującego wójta. Gmina komisarza się jednak nie doczekała. Ówczesny przewodniczący rady gminy był zmuszony do złożenia rezygnacji z powodu braku zaufania do obsługi urzędu spowodowanej kilkukrotnymi próbami podłożenia do podpisu uchwał innych w treści niż podjęte były na sesji, pozbawienia obsługi prawnej Rady Gminy, przedkładania do procedowania uchwał niezgodnych z obowiązującymi przepisami i z zakazem procedowania tych uchwał wydanym przez Wydział Prawa i Nadzoru MUW (studium). Wzywany do prokuratury w związku z rezygnacją z funkcji przewodniczącego, co miało doprowadzić do utrudnienia w prowadzonej kampanii wyborczej i wywołać próbę zastraszenia. Brak stanowczej reakcji odpowiednich służb spowodowały brak powołania komisarza i doprowadziło do sytuacji, ze w gminie nie działała rada.  Dlaczego tak się stało?

I chociaż powyższe wydarzenia miały miejsce jeszcze w 2018 roku, to po upływie ponad trzech lat sytuacja nie nie wydaje się lepsza.

Rada gminy uchwaliła studium, które w opinii mieszkańców, ekspertów i sąsiedniej gminy Kraków jest nieprawidłowe. Studium zawiera zapisy mogące doprowadzić do paraliżu gminy. Mieszkańcy zwrócili się w tej sprawie do Wojewody Małopolskiego i bezskutecznie oczekują na merytoryczne zajęcie stanowiska. Od podjęcia uchwały w sprawie przyjęcia studium upływa 6. miesiąc, a mieszkańcy i Stowarzyszenie Mieszkańców Gminy Mogilany bezskutecznie oczekują na odpowiedź. Pierwsze pismo zostało skierowane do Wojewody Małopolskiego już 16 października 2020 roku.

„ Gmina Mogilany obecnie posiada kilkaset hektarów terenów budowlanych niezagospodarowanych Gmina jest znacznie zapóźniona w dziedzinie infrastruktury, co wymaga przeznaczenia znacznych środków na doinwestowanie aktualnych terenów budowlanych, dla przykładu infrastrukturą kanalizacyjną objęte jest ok. 50% istniejących gospodarstw domowych. Do tego dochodzi fakt ogromnego zadłużenia gminy i w uchwałach budżetowych z poprzednich lat i na rok 2021 zauważalne jest dalsze zwiększenie zadłużenia.Oznacza to, że w najbliższych latach nie ma żadnej możliwości żeby zasadniczo zmienić stan przygotowania infrastrukturalnego nowo otwartych terenów budowlanych”– piszą mieszkańcy.

Mieszkańcy są zaniepokojeni uchwalonym studium , czemu dają wyraz wypowiadając się publicznie w tej sprawie. Mają świadomość, że studium powinno uwzględniać interesy mieszkańców. Oczekują, by uchwalone studium z jednej strony zachowało zasady ładu przestrzennego (budować na terenach uzbrojonych, w pobliżu aktualnej zabudowy), ale z drugiej strony chcą mieć możliwość wybudowania domu na przykład dla swoich dzieci. Obecnie są zaniepokojeni samym studium i skutkami jakie będzie miało dla Gminy Mogilany, a jedyne co mogą zrobić to czekać na działania Wojewody Małopolskiego, który w trybie nadzoru zechce interweniować.

Wojewoda zwleka z odpowiedzią, a Wójt w tym czasie szybko działa?

W gminie Mogilany już przystąpiono do sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego na podstawie uchwalonego studium, o którym jeszcze Wojewoda Małopolski nie zdążył się wypowiedzieć czy jest zgodne z prawem. Komu i dlaczego zależy, by mieszkańcy nie mieli wpływu na sposób zagospodarowania terenów będących ich własnością? Mieszkańcy wystosowali kolejne pismo do Wojewody Małopolskiego tym razem z datą 8 kwietnia wnosząc „o zajęcie jednoznacznego uzasadnionego stanowiska w kwestii nieprawidłowości wskazanych w przedstawionych przez nas analizach. Jednocześnie ponownie wnosimy o stwierdzenie nieważności w całości Uchwały nr XXII/223/2020 Rady Gminy Mogilany z dnia 7 października 2020 roku w sprawie zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Mogilany„.

Komentarz Redaktora Naczelnego:

Dzień przedłożenia  wojewodzie aktu prawa miejscowego rozpoczyna proces nadzoru wojewody nad prawidłowością stanowienia tego prawa.  W przypadku opisanym wyżej ten termin rozpoczął się w październiku 2020 roku. Wyjaśnienia wymaga, czy  w obecnej sytuacji pandemii  COVID-19  wojewoda ma uprawnienia  skorzystania z instrumentów nadzoru  także po upływie  30 dniowego terminu od daty wpływu uchwały do Wojewody Małopolskiego. Wojewoda dysponuje uprawnieniem  do wstrzymania wykonania aktu poddanego nadzorowi. Należy pamiętać, że upływ  ustawowego terminu na stwierdzenie nieważności aktu prawa miejscowego w każdym przypadku oznacza, że wojewoda traci kompetencje nadzorczą. Rozstrzygnięcie nadzorcze, które byłoby wydane po tym terminie, jest rozstrzygnięciem nadzorczym zapadłym z naruszeniem przepisów o właściwości, gdyż w takim stanie rzeczy wojewoda nie posiada już umocowania do orzekania w sprawie w sprawie legalności aktu prawa miejscowego. Samorządy będą w dużym stopniu  beneficjentami Krajowego Planu Odbudowy, dlatego niezbędne jest  uszczelnienie  zasad nadzoru ze strony wojewodów nad samorządami.  Od podjętych działań  w  kwestii zapewnienia skutecznego nadzoru nad samorządami, może zależeć powodzenie realizacji Krajowego Planu Odbudowy.

Grzegorz Gorczyca Redaktor Naczelny Agencji Informacyjnej Nasz Kraków

Grzegorz Gorczyca
Grzegorz Gorczyca

om

Fot. Arch.

Źródło:NIK, Mogilany Info, mat. własne

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj