Dr Justyna Wasilewko: „Proces kontroli polega na sprawdzeniu wszystkich etapów produkcji”

0

O ekologicznej produkcji roślin i zwierząt, systemie kontroli i certyfikacji gwarantującej ekologiczny proces produkcji – mówi dr Justyna Wasilewko Prezes Zarządu Centrum Jakości AgroEko Sp. z o.o.

Kto może zajmować się produkcją żywności eko?

Dr Justyna Wasilewko: System rolnictwa ekologicznego jest systemem dobrowolnym. Jednak przystąpienie do niego wiąże się od samego początku z postępowaniem zgodnym z przepisami prawa. Producent decydujący się na prowadzenie produkcji ekologicznej musi ten zamiar zgłosić jednostce certyfikującej i być objętym nadzorem, w tym kontrolą. Przepisy regulujące sektor rolnictwa ekologicznego stosuje się:

  • do każdego podmiotu gospodarczego zaangażowanego w działania na każdym etapie produkcji, przygotowania i dystrybucji produktów,
  • m.in. w Polsce skorzystano z odstępstwa i podmioty gospodarcze zajmujące się wyłącznie handlem detalicznym, nie muszą być kontrolowane w ramach systemu kontroli,
  • nie stosuje się do żywienia zbiorowego.

Zatem każdy producent chcący mieć styczność z taką produkcją musi podlegać procesowi kontroli, która upoważnia w dalszej kolejności do ubiegania się o posiadanie certyfikatu zgodności. Producenci mają do wyboru 13 jednostek certyfikujących produkcję ekologiczna w naszym kraju. Centrum Jakości AgroEko Sp. z o.o. jest jedną z takich jednostek, która świadczy usługi certyfikacji rolnictwa ekologicznego od 2007 roku. Wśród grona naszych pracowników posiadamy bardzo doświadczoną kadrę inspektorów wykonujących kontrole na terenie całego kraju.

Zadaniem jednostki certyfikującej jest pełnienie nadzoru nad producentem ekologicznym, w tym wykonywanie kontroli jego produkcji, wydawanie dokumentu potwierdzającego spełnienie wymagań przepisów – Certyfikatu zgodności. Jednostki bezpośrednio współpracują z organami państwa odpowiedzialnymi za ten rodzaj produkcji i wszelkimi instytucjami, takimi jak np. ARiMR, która odpowiada za wypłatę dotacji do produkcji roślinnej. Jednostki zbierają oraz przygotowują dane, dotyczące rynku ekologicznego w Polsce, które w dalszej kolejności są raportowane do UE, która jest płatnikiem dotacji dla producentów rolnych. 

Oznaczone tym symbolem towary, są produktami ekologicznymi.

Jak przystąpić do jednostki certyfikującej?

Dr Justyna Wasilewko: Dokumentem, którym rozpoczyna się współpracę z jednostką certyfikującą jest Zgłoszenie podjęcia działalności w zakresie rolnictwa ekologicznego. Dokument ten jest opracowany przez Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych i jest jednakowy dla wszystkich przystępujących do systemu. Wypełniony dokument, który zawiera dane teleadresowe, deklarację, jaka kategoria produkcji jest zgłaszana do certyfikacji oraz odpowiednie załączniki, należy wysłać do wybranej spośród 13 jednostek certyfikujących.

Centrum Jakości AgroEko, po otrzymaniu takiego dokumentu, przekazuje dalej producentowi do wypełnienia – Wniosek wraz z umową, którą zawieramy na okoliczność naszej współpracy. Przepisy prawa określają, jakie informacje musi złożyć do jednostki każdy producent, przystępujący do systemu rolnictwa ekologicznego po raz pierwszy. Między innymi do jednostki należy złożyć pełny opis jednostki lub obiektów lub działalności, opis wszystkich praktycznych środków, które mają być podjęte na poziomie jednostki, obiektów lub działań, w celu zapewnienia zgodności z zasadami produkcji ekologicznej, opis środków ostrożności podejmowanych w celu ograniczenia zagrożenia zanieczyszczenia niezatwierdzonymi substancjami lub produktami oraz środki podjęte w celu zachowania czystości w miejscach składowania oraz podczas całego cyklu produkcyjnego podmiotu gospodarczego.

W celu ułatwienia producentom wywiązania się z tych zapisów jednostka przygotowała formularze i przekazuje je do wypełnienia w postaci Wniosku o certyfikację. Przesłanie do jednostki wypełnionych prawidłowo dokumentów, zezwala na podjęcie przez nas czynności kontrolnych, wykonywanych u producenta (schemat poniżej).

Proces certyfikacji prowadzony jest według ustalonego schematu.

Na czym polega proces kontroli prowadzony przez jednostkę certyfikującą?

Dr Justyna Wasilewko: Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa jednostka certyfikująca jest zobligowana do przeprowadzenia fizycznej kontroli wszystkich podmiotów gospodarczych przynajmniej raz w roku. Ponadto jednostka certyfikująca przeprowadza z reguły niezapowiedziane wyrywkowe wizyty kontrolne (u co najmniej 10 % producentów) w oparciu o ogólną ocenę ryzyka niezgodności z zasadami produkcji ekologicznej, z uwzględnieniem przynajmniej wyników poprzednich kontroli, ilości produktów objętych kontrolą oraz ryzyka zamiany produktów. Proces kontroli polega na sprawdzeniu wszystkich etapów produkcji, która musi być zgodna z aktualnie obowiązującymi przepisami.

Producent ekologiczny jest zobligowany do:

  • zapewnienia, do celów kontrolnych, jednostce certyfikującej dostęp do wszystkich części jednostki produkcyjnej i wszystkich obiektów, jak również do dokumentacji księgowej i odnośnych dokumentów źródłowych;
  • dostarczenia jednostce certyfikującej wszelkich informacji uznanych za niezbędne do celów kontroli;
  • przedstawienia na żądanie jednostki certyfikującej wyników własnych programów zapewnienia jakości.

Np. u producentów rolnych przeprowadzany jest przegląd wszystkich upraw, kontrola działek rolnych, sprawdzenie sposobu prowadzenia produkcji zwierzęcej, gospodarski paszowej, stosowanych środków do produkcji itp. Kontrola kończy się spisaniem protokołu, który następnie oceniany jest przez niezależnych ekspertów zatrudnionych w jednostce i podejmowana jest decyzja o potencjalnym spełnieniu wymagań w stosunku do przepisów prawa.

Podczas kontroli mogą być pobierane próbki do analiz laboratoryjnych w celu wykluczenia stosowania przez producenta środków niedozwolonych w rolnictwie ekologicznym.

Pozytywny wynik kontroli upoważnia jednostkę do wystawienia Certyfikatu zgodności.

Jakie wymagania musi spełnić i kiedy produkcja roślinna staje się produkcją ekologiczną?

Dr Justyna Wasilewko: Przepisy określające produkcję ekologiczną zawierają kilka założeń ogólnych, dotyczących produkcji roślinnej, tj.:

  • przyczyniania się ona do utrzymania i zwiększania żyzności gleby, a także zapobiegania jej erozji; rośliny powinny być nawożone poprzez ekosystem gleby, a nie za pomocą dodawanych do gleby nawozów rozpuszczalnych,
  • podstawowymi elementami systemu zarządzania ekologiczną produkcją roślinną są:
    • zarządzanie żyznością gleby,
    • wybór gatunków i odmian,
    • wieloletni płodozmian,
    • recykling substancji organicznych,
  • stosowanie odpowiednich technik uprawy (dodatkowe nawozy, środki ochrony roślin powinny być używane wyłącznie w przypadku, gdy ich użycie jest zgodne z celami i zasadami produkcji ekologicznej).
  • zabronione jest stosowanie herbicydów, syntetycznych nawozów mineralnych, niedozwolonych środków ochrony roślin, GMO.

Aby rośliny lub produkty roślinne mogły być uznane za ekologiczne, działki na których są uprawiane muszą przejść okres konwersji, przez przynajmniej:

  • dwa lata przed wysiewem, lub w przypadku łąk i roślin wieloletnich, przez co najmniej dwa lata przed jej wykorzystaniem jako paszy z rolnictwa ekologicznego,
  • w przypadku roślin wieloletnich innych niż rośliny łąkowe, przez przynajmniej trzy lata przed pierwszym zbiorem produktów ekologicznych.

Jakie wymagania musi spełnić  i kiedy produkcja zwierzęca staje się produkcją ekologiczną?

Dr Justyna Wasilewko: Produkcja zwierzęca – założenia ogólne:

  • ma podstawowe znaczenie w organizacji produkcji rolnej  w gospodarstwach ekologicznych, ponieważ dostarcza ona materii organicznej i substancji odżywczych dla uprawianej gleby, przyczyniając się w ten sposób do poprawy stanu gleby i zrównoważonego rozwoju rolnictwa,
  • aby uniknąć zanieczyszczenia środowiska, produkcja zwierzęca powinna być z zasady powiązana z użytkami rolniczymi, odpowiednimi wieloletnimi systemami płodozmianu i żywieniem zwierząt paszami ekologicznymi, wytworzonymi przez dane gospodarstwo lub sąsiadujące z nim gospodarstwa ekologiczne,
  • ponieważ ekologiczny chów zwierząt jest działalnością powiązaną z użytkami rolniczymi, zwierzęta powinny mieć, jeśli to możliwe, dostęp do otwartej przestrzeni lub pastwisk,
  • ekologiczny chów musi opierać się na zasadzie poszanowania wysokich standardów dotyczących dobrostanu zwierząt, zaspokajać potrzeby związane z trybem życia danego gatunku zwierząt, a zarządzanie w odniesieniu do zdrowia zwierząt powinno opierać się na zapobieganiu chorobom. W związku z powyższym szczególną uwagę należy zwrócić na: warunki w pomieszczeniach dla zwierząt, praktyki hodowlane, obsadę zwierząt, rasę zwierząt, żywienie paszą ekologiczną (złożoną ze składników rolniczych uzyskanych w produkcji ekologicznej oraz z naturalnych substancji nieorganicznych),
  • celem systemu ekologicznej produkcji zwierzęcej powinno być to, aby w pełnym cyklu produkcyjnym różnych gatunków zwierząt, znalazły się wyłącznie zwierzęta pochodzące z chowu ekologicznego.

Przepisy, dotyczące produkcji ekologicznej w bardzo szczegółowy sposób opisują warunki oraz sposób prowadzenia produkcji zwierzęcej. Są uregulowane m.in. takie zagadnienia jak:

  • pochodzenie zwierząt (wybieramy zwierzęta o wysokich zdolnościach adaptacyjnych, odporne na choroby, żywotne),
  • warunki hodowlane (dozwolone tylko naturalne metody reprodukcji, zakaz sztucznego rozrodu),
  • wprowadzanie zwierząt do gospodarstwa ekologicznego,
  • praktyki gospodarskie i warunki w pomieszczeniach dla zwierząt (np. uregulowana jest obsada zwierząt, dostęp do terenów na wolnym powietrzu),
  • zasady leczenia zwierząt (zabronione jest profilaktyczne stosowanie syntetycznych alopatycznych weterynaryjnych produktów leczniczych lub antybiotyków),
  • żywienie zwierząt (pasze dla zwierząt pozyskuje się przede wszystkim z gospodarstwa, w którym zwierzęta są utrzymywane, lub z innych gospodarstw ekologicznych w tym samym regionie, nie stosuje się stymulatorów wzrostu i syntetycznych aminokwasów),
  • warunki transportu zwierząt.

Zwierzęta, które nie były chowane w gospodarstwach ekologicznych, mogą zostać wprowadzone do gospodarstwa ekologicznego w celach hodowli na szczególnych warunkach. Takie zwierzęta oraz produkty z nich wytworzone mogą być uznane za ekologiczne po spełnieniu wymogów okresu konwersji. Zwierzęta w gospodarstwie będącym w początkowej fazie okresu konwersji, a także produkty wytworzone z tych zwierząt mogą być uznane za ekologiczne po spełnieniu wymagań okresu konwersji. Zwierząt i produktów zwierzęcych wytworzonych podczas okresu konwersji nie dopuszcza się do obrotu z oznaczeniami, wykorzystywanymi w oznakowaniu i reklamie produktów ekologicznych.

Gdzie można odszukać kto jest producentem żywności ekologicznej?

Dr Justyna Wasilewko: Zapraszam do przeczytania kolejnej części artykułu.

om

Fot. Arch.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj